Gustave Caillebotte: Rue de Paris, temps de pluie (1877)

Home»Blog

Kunsthistorica Sophie van Steenderen

Van hostie tot Big Mac

29 mei 2011

Alweer heel wat jaren geleden liep ik door de Kalverstraat in Amsterdam en botste bijna tegen een groep Amerikaanse scholieren. De kluit stond stil midden in de drukke winkelstraat en op luide toon legde de docent zijn gevolg iets belangrijks uit. Met wijdse gebaren wees hij naar de dichtstbijzijnde McDonald's en sprak daarbij de -wat mij betreft legendarische- woorden: 'When you're lost and hungry, always look for the Golden Arches'.
Ik weet nog dat ik het gezicht van de man bekeek om daar de ironie of het cynisme van af te lezen. Maar niets van dat al. De man was bloedserieus. Hij zag het kennelijk als zijn hoogstpersoonlijke taak om zijn schaapjes te beschermen, om hen een veilige plek te bieden in de Grote Gevaarlijke Buitenwereld.
'Bah, wat bekrompen' dacht ik toen. Ben je aan de andere kant van de wereld, ga je uitgerekend naar McDonald's. Die tent die overal, van New York tot Tokio, van Helmond tot Leeuwarden, hetzelfde fantasieloze voer serveert. Da's de moderne tijd.

Maar afgelopen zomer, op vakantie in Frankrijk, kerkje in, kerkje uit, kreeg ik opeens een inzicht.
Als kunsthistoricus hoor ik het natuurlijk niet te zeggen, maar onder ons gezegd en gezwegen: het is toch allemaal één pot nat, of je nu kerk zus, of kerk zo binnenloopt. Overal dezelfde inrichting, dezelfde sfeer, dezelfde soort afbeeldingen, dezelfde geur, hetzelfde licht. Als je buiten staat, weet je al wat je binnen zult aantreffen. En daarin word je nooit teleurgesteld. Een kerk is een kerk. Lekker duidelijk.
En zo duidelijk is dat al eeuwen lang.Van oudsher was de kerk immers een veilige en vooral vertrouwde plek, waar de gelovige bescherming vond. Herkenbaarheid in vorm en aankleding, vertrouwdheid vastgelegd in rituelen. Dat gaf rust, zekerheid en troost. Niet alleen voor de gelovigen in hun 'eigen' kerk gold dat, maar ook voor vreemdelingen. Juist vanwege de vele overeenkomsten tussen verschillende kerken voelde de gelovige zich in iedere kerk thuis, zo stel ik me voor.
Als enige stenen gebouw in de wijde omtrek was de kerk in de Middeleeuwen natuurlijk niet te missen, en zelfs van grote afstand was haar aanwezigheid duidelijk, vanwege de torens. Pelgrims op weg naar Santiago, Rome, Jeruzalem, speurden de horizon af en bij het ontwaren van een kerktoren wisten ze dat ze op de juiste weg waren. De kerken stonden op knooppunten van de pelgrimsroutes en de torens dienden als bakens. De kerk was een tussenstop, waar de pelgrims zich niet alleen sterkten in hun geloof, maar vooral ook een plek waar ze konden uitrusten, wat konden eten en drinken en waar ze de troost van de herkenning ervoeren, tijdens een reis vol verrassingen, nieuwigheden en onzekerheid.

En dan dus, staande op het zoveelste Franse pleintje, voor het zoveelste Romaanse kerkje, dat inzicht. Nou ja, 'inzicht' klinkt wel heel zwaar. Ik moest gewoon opeens lachen om twee dingen die helemaal niets met elkaar te maken hebben, maar toch samenkomen in je hoofd: De middeleeuwse pelgrim speurend naar de kerktoren en de Amerikaanse toerist looking for the Golden Arches.
Iemand die heel ver van huis is, in een vreemde omgeving, voelt zich prettig op een plek die hem herinnert aan thuis. Maar het kan net zo goed die inwoner van Leeuwarden zijn, die op bezoek in Helmond geen zin heeft in verrassingen. Op naar de dichtstbijzijnde McDonald's! Want immers: als je buiten staat, weet je al wat je binnen zult aantreffen. En daarin word je nooit teleurgesteld. Achter in de zaak staat het altaar, waar volgens een vast ritueel de uit de kluiten gewassen hosties uitgedeeld worden aan de hongerige pelgrims die in de rij staan om daarna plaats te nemen op zo'n ongemakkelijk bankje. Altijd hetzelfde voedsel, met hetzelfde uiterlijk, in een nooit afwijkende omgeving. Lekker duidelijk, ook hier.
Al loop je in Tokio, in een straat vol onherkenbare tekens, de gele M zie je niet over het hoofd. Een logo dat net zo sterk is als het kruis waaraan we het Christendom herkennen.
Overigens zijn de toeristen niet eens de vroomste pelgrims als het op de McDonald's aankomt. Wie wel eens met kinderen een wat langere autorit maakt, weet dat die kleine pelgrims immer de horizon afspeuren op zoek naar dat specifieke baken en zodra ze dat ontwaren juichen alsof ze het bedevaartsoord reeds bereikt hebben: De Golden Arches.
Een rustpunt, een vertrouwde plek waar je welkom bent....de herkenbare troost van het onveranderlijke. McDonald's als nieuwe kerk.
Amen.

mcdonalds

terug