Gustave Caillebotte: Rue de Paris, temps de pluie (1877)

Home»Blog

Kunsthistorica Sophie van Steenderen

Photoshoppen

29 juli 2010

Je zou er een complex van krijgen. Van die bloedmooie modellen die met gazelle-benen de catwalk bewandelen. Van de close-ups van pukkel-, puist, sproet-, ja zelfs porie vrije, gezichten die hydraterende, zelfbruinende, anti-rimpel crème aan de vrouw moeten brengen. Van al die rondborstige, maar allesbehalve rondbuikige, -billige en -benige meisjes die ons vanuit alle vormen van media aanstaren.
Je zou er een complex van krijgen, bijna dan. Want inmiddels trappen wij gezonde vrouwen er niet meer in. Al dat moois, die ultieme perfectie...allemaal photoshop!

En hoewel dit een redelijk recent fenomeen is, is idealiseren van het menselijk lichaam van alle tijden. In de kunstgeschiedenis zijn daar vele voorbeelden van te vinden.
Zo'n beetje ieder portret dat in opdracht werd gemaakt is op z'n minst een klein beetje mooier dan de werkelijkheid was. En dat is niet zo gek als je bedenkt dat mensen vroeger echt minder mooi waren. Letterlijk gepokt en gemazeld, kromgegroeid of hinkend door slechte medische zorg, met rottende gebitten bij gebrek aan een tandarts. Kunstenaars hielpen de natuur een handje door hun opdrachtgevers net dat beetje extra te geven, waardoor ze ons, zelfs na honderden jaren, nog zelfverzekerd vanaf museumwanden aanstaren.
Mensen willen zich mooier, jonger en slanker voor doen dan ze zijn, dat is nu zo en dat is altijd al zo geweest.

Een prachtig voorbeeld van idealisering van de geportretteerde door de kunstenaar vinden we in het portret De Venus van Urbino, geschilderd door de Italiaanse kunstenaar Titiaan rond 1537, nu in het Uffizi Museum in Florence.
We zien een mooie vrouw liggen op een bed. Haar lange lokken hangen los rondom haar prachtige gezichtje. Omdat zij poedelnaakt is kan niets de rondingen van haar perfecte lichaam verhullen. Enkel haar hand bedekt kuis (of uitdagend?) de schaamstreek. In al haar goddelijkheid schenkt zij de beschouwer een uitnodigende blik. De erotiek druipt van het doek. Wat een prachtige vrouw, wat een sensueel schilderij!
De titel, De Venus van Urbino, is een beetje misleidend. De mooie dame is namelijk niet Venus, de godin van de liefde en de schoonheid (al zou ons dat niet hebben verbaasd). Evenmin is haar uitnodigende blik bedoeld voor de vele duizenden bezoekers die het Uffizi jaarlijks aandoen.
Dit portret is gemaakt in opdracht van de hertog van Urbino, die zijn echtgenote, waarschijnlijk op haar eigen verzoek, vereeuwigd wilde zien in Evakostuum. Oorspronkelijk hing het schilderij waarschijnlijk in de slaapkamer van de hertog en hertogin. Daar waar 's avonds zijn hoofd op hol werd gebracht bij de aanblik van het portret, en daar waar zij 's ochtends tevreden wakker werd met uitzicht op haar goddelijke evenbeeld.

Hoewel...
Als we het verhaal mogen geloven was Titiaan helemaal niet zo blij met de opdracht van de hertog. De hertogin schijnt namelijk oud en nogal lelijk te zijn geweest. Niet bepaald een muze voor de kunstenaar. Om de poseersessies voor hemzelf dragelijk te maken huurde hij een bloedmooie prostituee in die als 'stand-in' fungeerde voor de lelijke hertogin. Natuurlijk moest er wel enige gelijkenis zijn, aangezien het om een portret ging. Daarom kreeg het wulpse lichaam van de heerlijke hoer op doek het hoofd van de hertogin, maar dan wel een hoofd dat een paar decennia jonger, en vele malen knapper was dan in werkelijkheid.
Toen de hertog het resultaat zag, zou hij gezegd hebben: ‘Als ik het lichaam van dat meisje had kunnen krijgen, zelfs al had ze het hoofd van mijn vrouw, dan zou ik een gelukkig man zijn geweest.’
De ultieme perfectie van De Venus van Urbino: photoshop avant la lettre.

titiaan

terug